دیتر میسگلد: فیلسوفی علیه فلسفه

به گزارش خبرنگار مهر، کتاب "دیتر میسگلد: فیلسوفی علیه فلسفه" در مجموعه "انسانهای نامتعارف تاریخ" منتشر شده است؛ مجموعه‏ای که در نظر دارد دعوتی باشد برای مخاطبانش در جهت شناخت افکار اندیشمندانی که زندگی‏شان یک جسارت است، همه صفها را در هم می‏شکنند و از همه مرزها عبور می‏کنند؛ انسانهای "زمانی دیگر، جایی دیگر، جوری دیگر".

دیتر میسگلد (Dieter Misgeld)، استاد بازنشسته دانشگاه تورنتو که در روزهای آغازین جنگ جهانی دوم در سال 1938 به دنیا آمده است، به گستره‏ای وسیع از موضوعات علاقه‏مند است: هرمنوتیک، تئوری انتقادی مکتب فرانکفورت، فلسفه و جامعه‏شناسی مدرن آلمانی، تئوریهای مربوط به حقوق بشر، مدرنیته و پروژه سیاست رهایی‏بخش، دموکراسی و هویتهای پساملی.

وی که در هایدلبرگ شاگرد گادامر بوده است، رساله دکتری خود را در فلسفه تحت راهنمایی او درباره "مفاهیم گناه و خودآگاهی در هستی و زمان هایدگر و مقایسه آن با اخلاقیات کانتی" نوشته و در تابستانهای سالهای آغازین تدریسش در کانادا، سمینارهایی با هابرماس در فرانکفورت داشته است.

وی از همان دوران دانشجویی‏اش به مسایل سیاسی و اجتماعی توجه خاصی داشته و در اکثر میتینگهای سیاسی ملی و فرامرزی از جمله تظاهرات ایرانیان در آلمان علیه شاه شرکت می‏کرده است. میسگلد اما با خواندن تئوری انتقادی، به ویژه آدورنو و آشنایی‏اش با هابرماس، رفته رفته علایقش به فلسفه کاهش و به تئوریهای اجتماعی و سیاسی افزایش یافت.

این روند با مهاجرت او به کانادا و به ویژه تحت تأثیر فرهنگ مبارزاتی آمریکای لاتین و سنت پراگماتیستی آمریکا و چهره‏های اصلی آن یعنی دیوئی و رورتی بیشتر از پیش تکمیل شد تا جایی که امروز دیگر مدعی است که فلسفه نمی‏تواند مفید باشد. ادعایی که هم مخالفان زیادی دارد و هم از استحکام چندانی برخوردار نیست.

حسین مصباحیان پس از مقدمه‏ای خواندنی در کتاب خود، که در واقع متن بازنویسی شده، گسترش یافته و ترجمه شده سخنان وی در مراسم بازنشستگی میسگلد، در دانشگاه تورنتوست، در دو فصل اول کتاب، "درباره یک تفکر، یک متفکر: دیتر میسگلد و اصل اتوپیا"، و "از سنت اروپایی اهمیت فلسفه تا اهمیت سیاسی مسایل دنیای مدرن"، می‏کوشد تصویری کلی و تا حد امکان واقعی از زندگی و تحولات فکری میسگلد ارائه دهد.

اندیشمندی که به رغم در حافظه داشتن تجربه شکست اکثر انقلابهای بزرگ قرن بیستم، هنوز در هفتاد سالگی نیز از ضرورت انقلاب سخن می‏گوید و این ضرورت را مستند به تفکر فلسفی – سیاسی و سنجش عالمانه وضعیت ناعادلانه جهان می‏کند. فصل دوم در واقع حاصل گفتگویی با میسگلد است که در صدد استخراج سوابق فلسفی و سیاسی و نیز نگاه نامعمول وی به مسایل هستی است.

در فصل سوم، "تجربه دلبستگی به و جدایی از گادامر: فرهیختگی در آموزگاری، محافظه‏کاری در سیاست"، علاوه بر مسایل عام مرتبط با هرمنوتیک و مقالات خاص میسگلد در مورد گادامر و هرمنوتیک، تأکید ویژه‏ای بر تفسیر میسگلد از بینش سیاسی گادامر شده است.

فصل چهارم گفتگویی است با عنوان "با هابرماس و پروژه ناتمام مدرنیته: در ضرورت عذرخواهی فروتنانه بزرگ اروپا از جهان" که به بررسی فلسفه و تئوری اجتماعی هابرماس به ویژه تئوری مدرنیته ناتمام او می‏پردازد.

در این بخش مسایلی نظیر ریشه‏های تاریخی مدرنیته، مبنای فلسفی مدرنیته یعنی سوبژکتیویته که نخستین بار توسط هگل مفهوم‏پردازی شد، تقابل مفروض یا موجود بین ذهن بنیادی انسانی و نام خدا با تکیه بر تفسیری از کتاب کیرکگارد آدورنو مورد توجه و بحث قرار گرفته‏اند.

رویارویی روشنفکران ایرانی با مدرنیته و به تبع آن سؤالاتی نظیر جهانشمولی مدرنیته، روایتهای غیرغربی از مدرنیته، رابطه بین سکولاریزاسیون و غرب‏گرایی، امکان تفکیک وجوه سلطه‏گرایانه و رهایی‏بخش مدرنیته و نیز امکان استفاده از نقدهای پست‏مدرن به مدرنیته برای روشنفکران جوامعی مانند ایران بخش دیگری از این گفتگوست.

"مبارزات حقوق بشری: کرامت انسانی، جهانی شدن و عدالت جهانی" و "تجربه آمریکاها و الهیات رهایی‏بخش: در ضرورت گفتگو با جان و جهان ستمدیده"، عنوان دو فصل پایانی کتاب "دیتر میسگلد: فیلسوفی علیه فلسفه"اند که مباحثی چون حقوق بشر، جهانی‏شدن و نهضتهای "ضد جهانی شدن"، گفتگوی بین‏فرهنگها و الهیات رهایی بخش را در اندیشه میسگلد مورد بررسی قرار می‏دهند.

این کتاب همچنین ضمیمه‏ای به زبان انگلیسی دارد که شامل مقدمه مجموعه، خلاصه‏ای از کتاب و گزیده‏ای از کتابشناسی میسگلد است.